Skąd pochodzi nazwa miasta Staszów?
Nazwa miasta Staszów najprawdopodobniej wywodzi się od imienia Stanisław, a ściślej od jego dawnej, zdrobniałej formy "Stasz". W średniowieczu takie skrócone formy imion były w Polsce powszechne, dlatego przejście od imienia osobowego do nazwy osady nie było niczym niezwykłym. Według materiałów historycznych publikowanych przez władze miasta, właśnie od tej formy imienia pochodzi nazwa Staszowa.
Z etymologią nazwy wiąże się postać Stasza, zwanego Kmiotkiem, uznawanego za pierwszego znanego właściciela osady. Źródła wspominają go dopiero w 1345 roku, przy okazji konsekracji kościoła parafialnego św. Bartłomieja. Z tego powodu historycy przyjmują, że Staszów mógł zawdzięczać nazwę właśnie jemu, choć nie ma pewności, czy był on rzeczywistym założycielem miejscowości. Sama osada mogła bowiem istnieć już wcześniej, być może nawet w XII lub XIII wieku.
Najstarsza pisemna wzmianka o Staszowie pochodzi z 1325 roku, kiedy miejscowość została odnotowana w związku z opłatą świętopietrza. Oznacza to, że nazwa funkcjonowała już w średniowieczu, zanim Staszów stał się miastem w sensie prawnym. Dopiero w pierwszej ćwierci XVI wieku ośrodek rozwinął się jako miasto, a przywileje targowe z lat 1525–1526 potwierdzają jego miejski charakter.
Warto podkreślić, że nazwa Staszów należy do bardzo typowych nazw dzierżawczych, czyli takich, które wskazują na związek miejsca z konkretną osobą. W praktyce oznaczałaby więc pierwotnie tyle co "gród, osada lub miejsce Stasza". Taki sposób tworzenia nazw był w dawnej Polsce bardzo częsty i dobrze wpisuje się w realia epoki, w której prywatni właściciele nadawali osadom swoją tożsamość. W przypadku Staszowa tradycja ta zachowała się wyjątkowo wyraźnie.
Choć więc nie da się dziś wskazać z całkowitą pewnością jednego, bezspornego momentu narodzin tej nazwy, badacze i lokalna tradycja są zgodni co do głównego kierunku interpretacji: Staszów to nazwa pochodząca od imienia Stanisław — poprzez formę "Stasz" — i najpewniej związana z osobą Stasza Kmiotki. To właśnie w tej dawnej, osobowej genezie kryje się najstarsza tożsamość miasta.
